Тіл, сөз туралы — 16-бет 654
Сұрыптау:
Тіл - тіліп түсер наркескен,
Сөз - өткір жебе тау тескен.
Сөз - өткір жебе тау тескен.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тіл мен сөздің құдіретін көрсетеді. Тіл дұрыс қолданылса, адамға пайда әкеледі, ал орынсыз…
Тіл - ұлттың жаны.
Негізгі мағынасы Тіл — халықтың ең басты белгісі, рухы мен болмысын сақтайтын қазына. Бұл мақал тілдің тек сөйлесу…
Тіріде жанға тыным жоқ,
Қызыл тілде буын жоқ.
Қызыл тілде буын жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: тірі адамға тыныштық болмайды, ал тілдің, сөздің «буыны» жоқ, яғни ол…
Тіс - тілдің қамалы.
Негізгі мағынасы Тіс тілге қалқан, қорған сияқты. Адам сөйлегенде тісті дұрыс ұстамаса, тілге зақым келуі мүмкін…
Тоқсан ауыз сөздің тобықтай түиіні бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — көп сөздің бәрін бір жерге жинап, қысқа қорытынды айту. Астарлы мағынасы…
Күнде бір мақал
«Тіл, сөз туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Тоқтай біл, тауып айтқан мерген сөзге,
Демесін: «Сөз өте ме көргенсізге? »
Демесін: «Сөз өте ме көргенсізге? »
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөзді орнымен, мөлшермен айту керегін ескертеді. Адам кейде ақиқатты да шектен шығып, дөрекі…
Топтан озған - шешен,
Көптен озған - көсем.
Көптен озған - көсем.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: көптің ішінен озып шығу — жай ғана алға шығу емес, ерекше қабілет пен…
Төбелеске бергісіз араша бар,
Ағайынға бергісіз жаңаша бар.
Ағайынға бергісіз жаңаша бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қиын сәтте ара түсіп, дауды тоқтататын сабырлы, ақылды сөздің кейде күштен де үстем…
Төбелеске бергісіз ұрыс бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — кейбір жанжал мен сөз қағысу сырттай төбелеске ұқсамаса да, іштей одан да…
Төрде отырып,
Теріс сөйлегеннен без.
Есікте отырып,
Керіс сөйлегеннен без.
Теріс сөйлегеннен без.
Есікте отырып,
Керіс сөйлегеннен без.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның қай жерде отырғанына емес, қалай сөйлегеніне мән береді. Төрде отырып теріс сөйлеу…
Төрешіден қалмайды,
Айтушыдан қалады.
Айтушыдан қалады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал даудағы сөздің күші туралы. Тура мағынасы: іс жеңілсе, оның себебі төрешіде емес, айтушыда…
Туған жер - тұғырың,
Туған тіл - Қыдырың.
Туған тіл - Қыдырың.
Негізгі мағынасы Туған жер мен туған тіл — адамның ең асыл тірегі, өмірдегі орны мен қадірін айқындайтын рухани негіз…
Түгел сөздің түбі бір,
Сөз атасы - Майқы би.
Сөз атасы - Майқы би.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — барлық сөздің түбі, бастауы бір екені, ал сөз өнерінің арғы атасы Майқы…
Түйеге мінген қазақ
Төрт ауыз өлең біледі.
Төрт ауыз өлең біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қазақ халқының сөзге жүйріктігін, өлең мен жырға жақындығын көрсетеді. Тура мағынасында…
Түйе деген,
Түйеден кейін бетіңе күйе деген.
Түйеден кейін бетіңе күйе деген.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің орынсыз айтылса, өзіңе кері тиетінін ескертеді. Тура мағынасында біреуге «түйе» деп…
Түстік жерге өтірік айтсаң,
Кешке ізіңмен барады.
Кешке ізіңмен барады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өтіріктің ұзақ жасырынбайтынын, айтқан жалған сөзіңнің ақыры өзіңе қайта тиетінін білдіреді…
Тұз астың дәмін келтіреді,
Мақал сөздің мәнін келтіреді.
Мақал сөздің мәнін келтіреді.
Негізгі мағынасы Тұз асқа қалай дәм берсе, мақал-мәтел де сөзге сондай өң, салмақ, мағына береді. Яғни ойды құрғақ…
Тұттаған сөзді қолдаған,
Мұхаммедке үмбет емес.
Мұхаммедке үмбет емес.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөзді жай ғана қайталап, оны сынамай қабылдай беретін адамды құптамайды. «Тұттаған сөз»…
Тыйылмаған ауызда пәле бар.
Негізгі мағынасы Тыйылмаған ауызда пәле бар деген мақал адам көп сөйлеп, ойланбай тіл қатса, өзіне де, өзгеге де кесірі…
Тыңдамаса - сөз жетім.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — егер біреу айтқан сөзді тыңдамаса, ол сөздің әсері де, пайдасы да…
Уәде - Құдай аты.
Негізгі мағынасы «Уәде - Құдай аты» деген мақал адамның берген сөзіне өте жауапты болуын ескертеді. Тура мағынасында…
У ішкен бір өледі,
Ант ішкен мың өледі.
Ант ішкен мың өледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — у ішкен адам бір-ақ рет өледі. Ал «ант ішкен» дегені — сертке берік…
Үндемеген үйдей пәледен құтылады.
Негізгі мағынасы Үндемеген үйдей пәледен құтылады деген мақал артық сөздің адамды қиындыққа, дау-дамайға, тіпті қауіпке…
Үндемесең, құдаша, үнің өшсін,
Өткір қайшы сумаңдап тіліңді кессін.
Өткір қайшы сумаңдап тіліңді кессін.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әзіл мен мысқылға құрылған. Тура мағынасында біреудің артық сөйлегенін, орынсыз тіл қатқанын…
Үндеместе үйдей пәле бар,
Екі ұртында жала бар.
Екі ұртында жала бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үнсіз, томаға-тұйық адамның ішкі сырын бірден аңғару қиын екенін ескертеді. Тура…
Ұзын сөздің үйірі,
Қысқа сөздің қиыры.
Қысқа сөздің қиыры.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің мөлшерін де, әсерін де бағалауға шақырады. Тура мағынада, ұзақ айтылған сөздің…
Ұзын шапан аяғыңа оралады,
Ұзын тіл мойныңа оралады.
Ұзын тіл мойныңа оралады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға сөзді орынсыз созбай, ойланып сөйлеуді ескертеді. Тура мағынасында ұзын шапан…
Ұлы сөзден ұлағат.
Негізгі мағынасы «Ұлы сөзден ұлағат» дегеніміз — терең мағыналы, салмақты, орынды айтылған сөзден адамға тәрбие, ақыл…
Ұлы сөзде ұяттық жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: үлкен, маңызды, орынды сөз айтқанда оны ұят көріп қысылудың қажеті жоқ…
Ұстара тырнайды, өткір сөз турайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің күшін салыстырып тұр. Ұстара денені тырнағандай, өткір сөз де адамның көңіліне тиіп…
Ұялмас бетке талмас жақ береді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал беті ұялмайтын, ар-ұяты әлсіз адамға жұрттың да, өмірдің де жеңіл қарайтынын білдіреді. Тура…
Халық аузына қақпақ қойып болмайды.
Негізгі мағынасы Халықтың сөзін, пікірін немесе өсегін толық тоқтатып қою мүмкін емес. Тура мағынасында ауызға қақпақ…
Хан екі айтса, қадірі кетеді,
Қараша екі айтса, ары кетеді.
Қараша екі айтса, ары кетеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал билік иесі мен қарапайым адамның сөзі бірдей таразыға түспейтінін аңғартады. Хан, төре…
Хан сырын білгеннің қаны төгіледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ханның, яғни билігі күшті адамның құпиясын білген кісіге қауіп төнуі…
Шабына түртіп, шамына тиеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал біреудің намысына, ашуына тиетін сөзді не қылықты айтып тұр. Тура мағынасында «шабына түрту»…
Шалдуар мінезді, шайпау сөзді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал мінезі шәлкес, биязылығы аз, сөзі өткір әрі орынсыз адамды сипаттайды. Тура мағынасында…
Шеберден - олжа, шешеннен - сауға.
Негізгі мағынасы Шебер адам өз ісінің арқасында пайда табады, ал шешен адам орнымен сөйлеп, сөздің күшімен кісінің…
Шебердің қолы ортақ,
Ақынның сөзі ортақ.
Ақынның сөзі ортақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, шебер жасаған затын көп адам пайдаланады, ал ақын айтқан сөзі де…
Шеберді олақ үшін жаратқан,
Шешенді доғал үшін жаратқан.
Шешенді доғал үшін жаратқан.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — шебер адам олақтың, яғни істі шала білетін кісінің қасында анық көрінеді…
Шешендік күші - шындық.
Негізгі мағынасы Шешендік күші дегеніміз — сөздің өтімділігі, ойдың дәлдігі, тыңдаушыны иландыра білу қабілеті. Ал…