Жылағанды сұрама,
Күлгенді сұра.
Жылағанның мұңы бар,
Күлгеннің сыры бар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды сыртқы көрініске ғана қарап бағаламауды үйретеді. Жылаған адамнан «неге жыладың?» деп қайта-қайта сұрай бермей, оның қайғысын одан сайын қозғап алма деген ой бар. Ал күлген адамның да әр күлкісі шынайы қуаныш бола бермейді, оның артында да жасырын сыр, ой, кейде мұң жатуы мүмкін. Яғни, адам көңілін ұғу үшін асықпай, байыппен қарау керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жылаған» — ашық көрінген қайғы, мұң мен ауыртпалықтың белгісі. «Күлген» — қуаныштың, жеңіл көңілдің бейнесі, бірақ ол әрдайым ішкі шындықты ашпайды. Халық жылау мен күлуді қарама-қарсы қойып, адамның жан дүниесі сыртқы қимылынан әлдеқайда күрделі екенін көрсетеді. Осы арқылы сөздің де, сұрақтың да орнын білу қажет екені аңғарылады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал әсіресе адам психологиясын түсінуде маңызды. Біреу үнсіз жүрсе не күліп сөйлесе де, оның ішкі күйін бірден біле алмаймыз. Мысалы, жұмыста әріптесіңіз күліп жүргенімен, ол жеке мәселесін жасырып жүруі мүмкін; сондықтан оны мазаламай, алдымен жайлы әңгімемен қолдау дұрыс. Бұл — адамға жанашырлықпен қараудың белгісі.
Kúlgendi sura.
Jylaǵannyń muńy bar,
Kúlgenniń syry bar.