Жан жоламас жатқанға,
Жөргем ілінер жүргенге.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: жатқан, қозғалыссыз адамға жан да, несібе де жуымайды; ал жүрген, әрекет еткен адамға «жөргем» ілінеді, яғни ол үлеске, пайдаға, мүмкіндікке ие болады. Астарлы мағынасы — өмірде табыс жалқауға емес, талпынып еңбек еткенге келеді. Қандай істі болса да бастамай, қимылдамай, күтіп отырған адам нәтиже көрмейді. Ал ізденіп, әрекет еткен кісіге жол ашылады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «жатқан» сөзі тек дене қалпын емес, әрекетсіздік пен селқостықты білдіреді. «Жүрген» — еңбек еткен, талап қылған, алға ұмтылған адам. «Жан жоламас» деген тіркес бір нәрсенің мүлде келмеуін, қасына жуымайтынын аңғартады. Ал «жөргем ілінер» — жолдас болатын ырыс, олжа, несібе секілді жақсы нәтижені бейнелейді. Яғни қимыл — берекенің кілті.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал оқу, жұмыс, кәсіп, спорт сияқты кез келген салаға сай келеді. Мысалы, емтиханнан жақсы баға алғысы келген оқушы тек отырып күтпей, күн сайын дайындалуы керек. Тырысқан адам ғана нәтижеге жетеді. Сондықтан мақал адамды еңбекке, белсенділікке және жауапкершілікке шақырады.
Jórgem iliner júrgenge.