Түйелі жолаушы - киелі жолаушы.
«Түйелі жолаушы - киелі жолаушы.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Түйесі бар жолаушы — киелі жолаушы. Түйе ұзақ жолға төзімді, көп жүк көтереді, шөлге шыдайды, сондықтан түйелі адам жолда азық-түлік, су, жатар орын жағынан қамсыз болмайды. Оған қоса түйе қазақта киелі мал саналған, түйе жетектеген жолаушыны ел құрметтеп қарсы алған. Мақал жолдағы жақсы көлік пен даярлық адамға абырой да, береке де әкелетінін айтады.
Образдар мен теңеулер
Түйе — шөлдің кемесі: ол бірнеше күн су ішпей жүре алады, керуен мен көштің негізгі күші болған. Қазақ түйені киелі санап, оның пірін Ойсыл қара деп атаған. Түйелі адам — ауқатты, алыс жолға шамасы келетін кісі. «Түйелі» мен «киелі» ұйқасы мақалды әуезді етеді, екі сөз бір құрылымда келіп, түйе мен киенің байланысын бекітеді. Екі тармақтың да «жолаушы» сөзімен бітуі анықтамадай салмақ береді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Жолға жақсы жабдықталған, сенімді көлікпен шыққан адамды мақтағанда, әзіл аралас айтылады. Кейде көлігі мықты адамды жолдас етуге шақырғанда да қолданылады. Мысалы, үлкен көлігі бар досына: «Сенімен жүрген жақсы, түйелі жолаушы — киелі жолаушы деген, жүгіміз де, азығымыз да сыяды».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылда көктемде жайлауға көшкенде, түйесін жетектеп келген көршіге ақсақал мақалды айтып, көштің басына жүргізді.
— Маңғыстауда түйемен шөл кезген саяхатшыларға жергілікті жетекші мақалды айтып, оның мағынасын түсіндірді.