Жоқтау айтқанға тоқтау айт,
Қайғысын қозғама,
Қайратын қолда.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам қайғы үстінде тұрған жанға жөнсіз сөз айтпай, көңілін жараламай, сабырлы түрде демеу көрсету керегін білдіреді. Тура мағынасы — жоқтау айтып отырған адамды тоқтату емес, оның қайғысын ушықтырмай, сөзбен тежеп, орынсыз қозғап жібермеу. Астарлы мағынасы — қайғылы кісінің жан жарасына құрметпен қарап, оған сын айтпай, жұбататын, жігер беретін сөз айту.
Образдар мен теңеулер
«Жоқтау» — қазаға байланысты шерлі сөз, ал «тоқтау» — сабыр, тежелу, орынсыз әрекетті доғару. «Қайғысын қозғама» дегені — жараны тырнама, көңілдегі ауыртпалықты күшейтпе деген ишара. «Қайратын қолда» — адамның ішкі күшін, жігерін, өмірге қайта тұруына көмектес деген образды ой. Мұнда сөздің емдік те, жарақат салғыш та қуаты бар екені аңғарылады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де көңілі жабырқаған адаммен сөйлескенде өте орынды. Мысалы, жақынын жоғалтқан досыңа «неге бұлай болды?» деп қайта-қайта сұрай берудің орнына, «жанымдамын, қажет болса көмектесемін» деп демеу берген дұрыс. Яғни, қайғыны қазбаламай, адамға сүйеніш болуды үйретеді.
Qaıǵysyn qozǵama,
Qaıratyn qolda.