Бай болсаң аспа,
Жоқ болсаң саспа.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды байлыққа мастанбауға, кедейлікке күйзеліп, абыржып кетпеуге үйретеді. Тура мағынасында: дәулетің артса, тәкаппарланба; қолың тарылса, сасқалақтама. Астарлы мағынасы — өмірдің екі жағдайында да сабыр сақтап, мінезіңді жоғалтпау. Байлық та, жоқшылық та өтпелі, ал адамның шын қадірі оның ұстамдылығы мен парасатында. Мақал кісіні өз-өзін тең ұстауға, жағдайға қарай емес, адамдыққа қарай бағалануға шақырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «аспа» сөзі — өзіңді өзгеден жоғары қою, паңдану дегенді білдіреді. Ал «саспа» — қиындық көргенде торығу, үрейге бой алдыру. Байлық пен жоқшылық бір-біріне қарама-қарсы екі өмірлік күй ретінде алынған. Халық осы екі ұғым арқылы адам мінезін сынайды: дәулет келгенде кішіпейіл болу, таршылықта жігерді түсірмеу қажет екенін меңзейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал табысы көбейген адамға да, қаржылық қиындыққа тап болған жанға да өте орынды. Мысалы, біреу жұмысынан жақсы жалақы алып, өзін өзгеден жоғары ұстай бастаса, осы мақал оның есін жиғызады. Ал табысы азайып қалған адам сабыр сақтап, жаңа мүмкіндік іздеуі керек. Яғни, бұл сөз өмірдің кез келген сәтінде байсалдылықты сақтауға шақырады.
Joq bolsań saspa.