Бауыры жыртық жылауға келеді,
Бауыры бүтін сынауға келеді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның жағдайы мен көңіл күйіне қарай әрекеті де әртүрлі болатынын білдіреді. Тура мағынасында, бауыры жыртылған, яғни іші ауырып, қиналған адам жылауға, налуға бейім болады; ал бауыры бүтін, аман-сау адам сынауға, сөз көтеруге, уайымды жеңіл қабылдауға келеді. Астарлы мағынасы — басына ауыртпалық түскен жанға қатты сөз айтуға болмайды, өйткені қайғысы бар адам сабырсыз, сезімтал келеді. Ал көңілі тоқ, жағдайы жақсы адам ескертуді, сын-ескертпені дұрыс түсінеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бауыр» — тек дене мүшесі емес, адамның ішкі жан дүниесінің, көңіл жарасының бейнесі. «Жыртық» сөзі жанның жараланғанын, қиналысты көрсетсе, «бүтін» сөзі амандықты, ішкі тұтастықты білдіреді. «Жылауға келеді» дегені — мұңын сыртқа шығаруға мәжбүр хал, ал «сынауға келеді» — ақылға салып, сын қабылдай алатын сабырлы күй.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал адамдармен сөйлескенде мейірім мен жағдайды ескеруге үйретеді. Мысалы, жұмыста бір қызметкер отбасылық қиындық көріп жүрсе, оған бірден қатқыл сын айтпай, алдымен қолдау көрсеткен дұрыс. Себебі жан жарасы бар адам ауыр сөзді көтере алмайды, ал жағдайы орнықты адам ақыл-кеңесті сабырмен қабылдайды.
Baýyry bútin synaýǵa keledi.