Қара жер қарыз арқаламайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Қара жер қарыз арқаламайды деген мақалдың тура мағынасы — жер ештеңе көтеріп, борыш өтеуге қатыспайды. Астарлы мағынасы — адам бұл дүниеден өткенде байлық та, қарыз да өзімен бірге кетпейді, сондықтан тірі кезде қарызды да, міндетті де уақытында өтеу керек. Мақал адамды адалдыққа, жауапкершілікке, уәдеге берік болуға шақырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қара жер» — бәрін қабылдайтын, соңғы мекен деген бейне. Ол адам өмірінің өткіншілігін білдіреді. «Қарыз арқалау» — ауыр жүк көтергендей, мойнында борыштың жүруі. Яғни халық қарызды жай ақша мәселесі емес, ар мен намысқа қатысты салмақ деп түсінген.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал несие алып, оны дер кезінде қайтару, біреуден қарыз алсаң сөзінде тұру керек екенін ескертеді. Мысалы, адам танысынан ақша алып, кейін «ұмытып» жүрсе, бұл мақал соған ескерту болады: борышты созбай, уақтылы өте, өйткені өмір қысқа, ал жауапкершілік маңызды.