Кедейге қарыз бер де, амандығын тіле.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — жағдайы төмен адамға қарыз берсең де, оған өкпелемей, амандығын, бүтіндігін тіле деген сөз. Астарлы мағынасы — қолыңнан келгенше мұқтажға жәрдемдесу, бірақ көмекті міндет қылмай, адамға жақсылықпен қарау. Яғни кедей адамға да сеніммен қарап, оны төменсітпей, сыйластық сақтауды үйретеді. Қарыз беру — адамның кең пейілін танытса, амандығын тілеу — жүректегі мейірім мен ізгіліктің белгісі.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «кедей» сөзі тек ақшасыз адамды емес, таршылық көрген, қолдауға мұқтаж жанды білдіреді. «Қарыз беру» — материалдық көмек қана емес, өмірдегі сенім мен сүйеніштің символы. Ал «амандық тілеу» — адамға шынайы жанашырлық танытып, оның жағдайының түзелуін қалауды меңзейді. Мұнда байлықтан гөрі адамгершілік биік қойылады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл сөзді қиын жағдайға түскен танысқа, көршіге не әріптеске көмек көрсеткенде қолдануға болады. Мысалы, бір адам уақытша қиналып, ақша сұраса, оған шамасы келсе көмек беріп, артынан «жолың болсын, аман бол» деп тілек айту — осы мақалдың мәніне сай әрекет.