Арқан үзіледі, борыш үзілмейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Арқан көзге мықты көрінгенімен, уақыт өте тозып, үзіледі. Ал борыш — адам мойнындағы жауап, парыз, міндет. Мақалдың тура мағынасы арқанның да шыдамайтын кезі болатынын айтады. Астарлы мағынасы: зат бұзылады, жоғалады, бірақ адамға жүктелген міндет пен жауапкершілік ұмытылмауы керек. Қарызды қайтару, уәдеде тұру, кісі ақысына кірмеу — адамдықтың өлшемі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «арқан» — кез келген материалдық дүниенің беріктігі шектеулі екенін білдіретін образ. Ол өмірдегі өткінші, тозатын нәрселердің символы. Ал «борыш» — көрінбейтін, бірақ салмағы ауыр рухани міндет. Халық арқанның үзілуі мүмкін екенін айтып, ал борыштың үзілмейтінін салыстыру арқылы жауапкершіліктің мәңгілік құндылық екенін меңзейді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал уәде, қарыз, қызмет, ата-ана алдындағы парыз сияқты жағдайларда қолданылады. Мысалы, бір адам банктен несие алып, төлемді кейінге қалдыра берсе, оған «Арқан үзіледі, борыш үзілмейді» деп ескерту айтады. Яғни, уақытша қиындық міндеттен құтқармайды, борышты өтеу керек.