Жалғызға жұмақ та жараспайды;
«Жалғызға жұмақ та жараспайды;» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Жұмақ — ең жайлы, ең тамаша, бәрі бар мекен, бірақ онда да жалғыз болсаң, қуаныш та, рақат та татымсыз болады. Мақал адамның бақыты басқа адамдармен бірге болуында екенін айтады: қуанышты бөлісетін, әңгіме айтатын, сүйенетін адам болмаса, ең жақсы жағдай да жүрекке жылу бермейді. Кеңірек ойда байлық, жайлы өмір дос-туыссыз мәнсіз. Мақал жалғыздықтың ауыртпалығын шектен шығара, бірақ дәл көрсетеді.
Образдар мен теңеулер
Жұмақ — діни ұғымдағы ең жоғарғы бақыт мекені, бау-бақшалы, мәңгі рақатты жер. Мақал оны әдейі алады: жұмақтан артық жер жоқ, ал ол да жалғызға жараспаса, басқа жер туралы айтудың өзі артық. «Жараспау» — сай келмеу, үйлеспеу, көңілге қонбау; «жарасымды» сөзімен түбірлес. «Да» шылауы шектен шыққан салыстыруды күшейтеді. Адамның қоғамсыз тұра алмайтыны тіршіліктің ең жоғары бейнесі арқылы беріледі.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Жалғыз тұрып, дос-туыстан алшақтап кеткен адамға, бәрі бар, бірақ көңілі жабырқау кісіге жаны ашып айтылады. Отбасы құру туралы әңгімеде, ағайынмен араласуға шақырғанда да естіледі. Жалғыз адамды мазақтау үшін айту орынсыз. Мысалы: «Қалада үлкен үй салдың, бірақ ішінде жалғызсың. Жалғызға жұмақ та жараспайды, ата-анаңды көшіріп ал».
Қолданылу жағдаяттары
— Шетелден үлкен үй сатып алған ұлына әкесі туыстарынан алыстап кеткенін айтып, мақалды ескертті.
— Зейнетке шыққан ата ауылдағы жаңа үйіне балалары келмеген соң, жайлы бөлмелердің ешқайсысы көңілін көтермейтінін айтты.