Жалғыз бала атқа шапса,
Шешесі бұтын, әкесі тақымын қысады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жалғыз баланың ата-ана үшін қаншалықты қымбат екенін білдіреді. Тура мағынасы — жалғыз ұл атқа шапқанда, шешесі уайымдап бұтын қысады, әкесі ат үстінде баласының қауіпсіздігін ойлап тақымын қысады. Астарлы мағынасы — жалғыз перзентке деген шексіз мейірім мен қорқыныш, ата-ананың жүрегі әрдайым бала үшін алаң екенін көрсетеді. Мұнда жалғыз баланың әр ісі ата-анаға үлкен жауапкершілік пен үрей әкелетіні аңғарылады.
Образдар мен теңеулер
«Атқа шапса» деген бейне баланың ер жетіп, бір іске бел буған сәтін білдіреді. «Шешесі бұтын қысады» — ананың ішкі қорқынышы, жүрек шымырлаған күйі. «Әкесі тақымын қысады» — әкенің сырттай сабыр сақтаса да, іштей алаңдап отырғанын танытады. Осы образдар арқылы халық ата-ана сезімін өте әсерлі, шынайы суреттеген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жалғыз баланы тәрбиелеп отырған отбасыларға да қатысты айтылады. Мысалы, жалғыз ұлы қалаға оқуға кетсе, ата-ана күнде хабар алып, амандығын сұрап отырады. Яғни, балаға деген сүйіспеншілікпен бірге, оның қауіпсіздігіне деген уайым да қатар жүреді.
Sheshesi butyn, ákesi taqymyn qysady.