Жақсының жүрген жері базар,
Жаманның жүрген жері азар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Жақсы адам жүрген жерде береке, көңіл күй, сыйластық, тіршілік қызығы артады. Оның сөзі де, ісі де айналасына жылу беріп, жұртты біріктіреді. Ал жаман адамның жүрген жері тыныштықтан айрылып, дау-дамай, реніш, күйзеліс көбейеді. Бұл мақал тура мағынасында адамның жүрген ортасын сипаттаса, астарлы мағынасында мінез-құлықтың ел ішіндегі бедел мен ахуалға тікелей әсер ететінін айтады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «базар» сөзі — тек сауда орны емес, қызу тірлік, қызық, береке, көпшілік жиылған орта деген ұғымды білдіреді. Ал «азар» — мазасыздық, қасірет, дау, ауыртпалық мағынасында қолданылған. Яғни жақсы адам бар жерде өмір гүлденіп, адамдарға қуат берілсе, жаман адам бар жерде орта тозады деген ой берілген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалны мектепте, жұмыста, көрші-қолаң арасында жиі қолдануға болады. Мысалы, ұжымда бір адам бәріне көмектесіп, ашық сөйлесіп, ынтымақты күшейтсе, ондай ортада жұмыс та жеңіл, көңіл де жайлы болады. Керісінше, үнемі ұрыс шығарып, сын айтып, кикілжің тудыратын адам ұжымның берекесін кетіреді. Сондықтан бұл мақал әр адамның өз мінезіне жауапты болуын ескертеді.
Jamannyń júrgen jeri azar.