Тұщы тәнге ащы таяқ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Тұщы тәнге ащы таяқ» деген мақал адамның еркелікке, босаңсуға, жалқаулыққа салынбай, кейде қатты сөз не тәртіп арқылы түзелетінін білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — жұмсақ, әлсіз денеге ащы таяқ тиюі; ал астарлы мағынасы — бұзылған мінезді, орынсыз қылықты жай сөзбен емес, қатаң ескерту, тәртіп, сын арқылы жөнге салу керек деген ой. Яғни, адамды тәрбиелеу үшін кейде ыңғайсыз, ауырлау болса да, шындық керек.
Образдар мен теңеулер
«Тұщы тән» — нәзік, әлсіз, шыдамсыз адамды бейнелейді. «Ащы таяқ» — қатал тәртіптің, ауыр сынның, тәлім беретін жазаның символы. Таяқтың «ащы» деп сипатталуы оның дәміне емес, адамның жан дүниесіне тигізетін әсеріне байланысты айтылған. Бұл жерде бейне арқылы өмірдің кей сәтінде жұмсақтық жеткіліксіз болатыны көрсетіледі.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ата-ана мен мұғалімнің балаға шектеу қойып, орынсыз еркелігін тежегенде орынды қолданылады. Мысалы, сабағын оқымай, тәртіп бұзып жүрген оқушыға қатты ескерту жасалса, ол кейін өз қателігін түсініп, түзелуі мүмкін. Бірақ мұны тек дөрекілік емес, шын тәрбиелік талап ретінде ұғынған дұрыс.