Тұңғиық қара суға
Түйе бойлап шыға алмас.
Кім атадан жаман туса,
Сөзі оның пұл болмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның шыққан тегі мен тәрбиесінің оның қадір-қасиетіне әсер ететінін айтады. Тұңғиық қара суға түйе де бойлап шыға алмайды дегені — тым терең, қиын, ауыр істі кез келгеннің еңсере бермейтінін білдіретін тура мағына. Астарлы мағынасы — егер адам атадан жаман, яғни тәрбиесіз, өнегесіз, парызын білмейтін болып өссе, оның сөзі де, беделі де өтімді болмайды. Халық мұнда тек текті ғана емес, жақсы тәрбие мен дұрыс мінезді де жоғары қояды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тұңғиық қара су» — тереңдік, қиындық, ауқымды салмақты істің бейнесі. «Түйе» — күшті, төзімді малдың өзі мұндай суға бойлап шыға алмаса, бұл істің ауыр екенін әсірелей көрсетеді. Ал «сөзі оның пұл болмас» деген тіркес сөздің өтімділігі мен беделін білдіреді: қадірсіз адамның айтқаны құнсыз болады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамды сөзге ғана емес, мінезі мен тәрбиесіне қарап бағалау керек деген ойды білдіреді. Мысалы, бір адам үнемі өтірік айтып, уәдесінде тұрмаса, жұрт оның сөзіне сенбей қояды. Сондай кезде «сөзі пұл болмас» деген ұғым дәл келеді.
Túıe boılap shyǵa almas.
Kim atadan jaman týsa,
Sózi onyń pul bolmas.