Байды Құдай ұрайын десе, жортуыл жасайды,
Биені Құдай ұрайын десе, құлын тастайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — бай адамға Құдай жазасын бергісі келсе, оның мал-мүлкіне қауіп төндіріп, жортуылға ұшыратады; ал биеге кесір тигізгісі келсе, құлын тастатады. Астарлы мағынасы — адам қанша дәулетті, қанша бақуатты болса да, байлығы мәңгі қорған бола алмайды. Күтпеген апат, шығын, сәтсіздік кез келгеннің басына келуі мүмкін. Сондықтан малға да, басқаға да мастанбай, сақ жүріп, тәубе еткен дұрыс.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бай» — дәулеті мол, тұрмысы түзелген адамды білдіреді. «Жортуыл» — ел ішіндегі шапқыншылық, барды талау, малдан айыру сияқты ауыр қатердің бейнесі. «Бие» мен «құлын» болса, береке мен өсімнің символы. Құлын тастау — ырыстың кеміп, қуаныштың жоғалуы деген астар береді. Яғни мақал байлықтың да, берекенің де қолдан сусып кететінін образ арқылы көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Бүгінгі күні бұл мақалды адам табысқа масайрамай, қауіп-қатерді ескерсін деген мағынада қолдануға болады. Мысалы, кәсіпкер табысы көбейген соң сақтандыруды, қауіпсіздік жүйесін, қаржылық қорды ұмытпау керек. Себебі бір күтпеген оқиға бар еңбекті зая кетіруі мүмкін.
Bıeni Qudaı uraıyn dese, qulyn tastaıdy.