Үлкен үйдегі күлсе,
Кіші үйдегі езу тартар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал үлкен үйдегі, яғни отбасы не әулет ішіндегі қуаныштың, жақсы көңіл күйдің кіші үйдегілерге де жұғатынын білдіреді. Тура мағынада үлкен үйдің күлкісі мен шаттығы кіші үйге де жетеді. Астарлы мағынасы — отбасыда, ағайын арасында бір адамның көңіл күйі, сөзі, ісі өзгелерге әсер етеді; үлкеннің өнегесі кішіге үлгі болады. Үй ішіндегі татулық пен жылылық болған жерде береке де, сыйластық та артады.
Образдар мен теңеулер
«Үлкен үй» — жасы үлкендер, ата-ана, беделді адамдар бар шаңырақтың бейнесі. «Кіші үй» — сол әулеттегі кейінгі буын, жас отбасылар немесе інілердің ошағы. «Күлсе» — ашық қуаныш, шын ықылас. «Езу тартар» — толық күлмесе де, ішкі ризалық, көңілдің жылуы, іштей қуану дегенді білдіреді. Яғни үлкендердің бір ауыз жылы сөзі де кішіге қуат береді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал отбасылық мереке, жақсы хабар, не ортақ жетістік кезінде жиі айтылады. Мысалы, үйдің үлкені балалардың оқуын мақтап, бәріне жылы сөз айтса, кішілер де көңілденіп, өзара сыйластығы артады. Бұл — үй ішіндегі жақсы атмосфераның маңызын көрсететін өмірлік тәжірибе.
Kishi úıdegi ezý tartar.