Ер қолында мал тұрмайды,
Елек ішінде су тұрмайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ер жігіттің бір орында ұзақ тұрақтамайтынын, арман-мақсатпен, іс-әрекетпен жүретінін білдіреді. Тура мағынасында малдың ердің қолында тұрмайтыны, яғни тез қоныс аударып, бірден қолға ілікпейтіні айтылғандай. Астарлы мағынасы — ер азаматқа тоқмейілсу, бос отыру жараспайды; ол еңбек етіп, ел үшін қозғалыста, ізденісте болуы керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «мал» — тек төрт түлік емес, жалпы дүние, ырыс, игілік белгісі. «Елек» — ұсақ тесігі бар, суды ұстап тұра алмайтын құрал. Сондықтан «елек ішінде су тұрмайды» деген бейне бір орнында бекімейтін, ұстасаң да сырғып кете беретін нәрсені аңғартады. Екі образ да ер мінезінің тынымсыз, әрекетке жақын табиғатын күшейтіп тұр.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал іскер, белсенді адамды сипаттағанда айтылады. Мысалы, жас жігіт бір жұмысты ғана қанағат тұтпай, қосымша кәсіп бастап, жаңа мүмкіндік іздесе, үлкендер «Ер қолында мал тұрмайды» деп оның жүріс-тұрысын, талабын мақұлдайды. Бұл сөз ер адамның намысты, еңбекқор, талапшыл болуын меңзейді.
Elek ishinde sý turmaıdy.