Тойсаң тоба қыл.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Тойсаң тоба қыл» деген мақал адамға қанағат пен шүкірді ескертеді. Тура мағынасында, қарны тойған адам ішкен асына разы болып, артық қомағайлыққа салынбауы керек деген ой бар. Астарлы мағынасы — барға шүкір ету, ашкөздікке ұрынбау, тоқшылықта да тәубені ұмытпау. Бұл мақал адамды өз несібесін бағалауға, ысыраптан сақтануға шақырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тойсаң» сөзі тек қарынның тоюы емес, өмірдегі жеткіліктілік пен молшылықты да білдіреді. «Тоба қыл» тіркесі — тәубе ету, Аллаға разылық білдіру, өз орныңды білу деген ұғымға жақын. Халық осы екі сөз арқылы тоқтық пен тоқмейілсу арасындағы айырманы көрсетеді: тойған соң тәубе қылсаң, адамдық қалпың сақталады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды табыс тауып, жағдайы жақсарған кезде кішіпейіл болып қалу керегін айту үшін қолданады. Мысалы, бір адам жалақысы өсіп, бұрынғы қиын күндерін ұмытып, мақтанып кетсе, үлкендер: «Тойсаң тоба қыл» деп ескертуі мүмкін. Яғни, байлыққа мастанбай, шүкіршілікпен өмір сүру керек.