Тілеушінің бір беті қара,
Бермеушінің екі беті қара.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал беруді, жәрдемдесуді білмейтін сараң кісінің аты тез жаманатқа қалатынын меңзейді. «Тілеуші» — бір нәрсе сұрап, қолқа салушы адам; оның «бір беті қара» деуі — сұрағанға ұялып, именіп тұрғанын білдіреді. Ал «бермеушінің екі беті қара» дегені — сұралғанды бермей, адамды қыспаққа алып, сараңдық пен қатігездік танытқан жанның екі есе ұятқа қалатынын астарлайды. Яғни, ел ішінде сұрағанға қол ұшын созу — адамдықтың белгісі, ал бермеу — мінездің кемдігі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бетінің қараюы» тура мағынада емес, намыстың түсіп, абыройдың кетуін білдіретін бейнелі сөз. «Бір бет» пен «екі бет» салыстыруы арқылы тілеушінің де, бермеушінің де жағдайы көрсетіледі, бірақ бермеушінің кінәсі ауырлау екені аңғарылады. Халық осылайша сараңдықты әжуалап, жомарттықты жоғары қояды.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақалды біреуге көмектеспей, үнемі «жоқ» дей беретін адамға қатысты айтуға болады. Мысалы, көршің ауырып қалып, дәрі-дәрмек сұраса, ал сен қолыңнан келсе де көмектеспесең, жұрт сені сараң, қатігез деп бағалауы мүмкін. Сондықтан мүмкіндік болса, мұқтаж жанға қолдау көрсеткен дұрыс.
Bermeýshiniń eki beti qara.