«Татулық - табылмайтын бақыт.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Татулық — ағайынның, отбасының, көршілердің ауызбіршілігі, бір-бірімен тіл табысып өмір сүруі. Мақал оны табылмайтын бақыт деп атайды: ол дүкеннен сатып алынбайды, жолдан тауып алынбайды, оны тек өзара сыйластықпен сақтауға болады. Бір рет жоғалса, қайта табу өте қиын: араздасқан туыстың көңілі бұрынғыдай болмайды. Мақал татулықты бақыттың сирек кездесетін, ең қымбат түрі ретінде бағалайды: байлық та, мансап та табылар, ал татулық табыла бермейтін қазына.
Образдар мен теңеулер
Мақал теңеуге емес, анықтамаға құрылған: татулықты бақытпен тікелей теңестіреді. Негізгі салмақ «табылмайтын» деген сөзде. Қазақ табылмайтын деп іздесең де кездестіре алмайтын асыл затты, сирек нәрсені айтады. Татулықты осылай атау оны алтын, асыл тас сияқты бағалы, бірақ қолға оңай түспейтін қазынаға айналдырады. Тату ағайын, тату көрші көшпелі өмірде аман қалудың шарты болған: жұт, жау, көш кезінде бір-біріне қол ұшын берген ауыл ғана берік болған.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды отбасындағы, ағайын арасындағы ұрыс-керісті басу үшін айтады. Үлкендер жастарға, ата-ана балаларына ақыл ретінде қолданады. Интонациясы — байыпты кеңес, кейде өкініш: бір кездегі татулығын жоғалтып алғандар өздері де осылай дейді. Мерекелік тілекте, отбасының бірлігін мадақтағанда да айтылады. Мысалы, мұра бөлісіп отырған туыстарға: «Бір үй үшін айтыспаңдар, татулық — табылмайтын бақыт».
Қолданылу жағдаяттары
— Қара шаңырақты бөлісе алмай жүрген ағайынды үш жігітке әке-шешесінің ескі досы осы мақалды айтып, татуластыруға тырысады.
— Ас үйде ыдыс жуу үшін таласқан қос қарындасына анасы күліп отырып, татулықтың табылмайтын бақыт екенін ескертеді.
— Көршісімен қора шекарасы үшін дауласып жүрген кісі сотқа барар алдында ойланып, татулықтың бағасын түсініп, бітімге келеді.