Тәуекел ел сақтар.
«Тәуекел ел сақтар.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Тәуекел елді сақтайды. Мақал қиын сәтте халықты, ауылды, отбасын құтқаратын нәрсе батыл шешім мен қайсар әрекет екенін айтады. Жау шапқанда, жұт болғанда, көшу керек болғанда біреу тәуекелге бел буып, бастамаса, ел апатқа ұшырайды. Тәуекел мұнда жеке адамның батырлығы ғана емес, бүкіл қауымның тағдырына әсер ететін шешім. Мақал ел үшін тәуекелге барған ерлерді құрметтейді.
Образдар мен теңеулер
Ел — халық, ауыл-аймақ, рулас қауым; көшпелі қазақ үшін ол ең қымбат құндылық. Сақтау — қорғау, аман алып қалу. Мақалда абстракт ұғым, тәуекел, батыр сияқты ел қорғаушысы кейпінде алынған. Тарихта ел басына күн туғанда жаңа қонысқа көшу, жаумен соғысу, бітім жасау сияқты шешімдер тәуекелмен қабылданған; мақал осы тәжірибенің қысқа түйіні. Үш сөздік құрылыс оны ұран сияқты етеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды қоғамдық маңызы бар батыл шешім, ауыл, ұжым, отбасы үшін жасалған тәуекел туралы айтады. Тарих, елдің қиын кезеңдері туралы әңгімеде орынды. Интонациясы — салмақты, құрмет. Жеке пайда үшін жасалған тәуекелді ақтау үшін айту орынсыз. Мысалы, су тасқыны кезінде бөгетті нығайтуға шыққан жастар туралы: «Тәуекел ел сақтар, солар болмаса, ауыл су астында қалар еді».
Қолданылу жағдаяттары
— Мектепте тарих сабағында мұғалім ел қорғаған батырлар туралы айтып, тақтаға осы мақалды жазады.
— Ауылда қатты боранда адасқан малшыларды іздеуге түнде шыққан жігіттерге қарттар алғыс айтып, осы мақалды айтады.