Тәуекел дария кештіреді.
«Тәуекел дария кештіреді.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Тәуекел адамға дария кештіреді, яғни батыл шешім ең үлкен, терең өзеннен де өткізеді. Мақал адам өз бетінше жасауға жүрексінетін, қорқынышты іске де тәуекел арқылы баратынын айтады. Дария мұнда өмірдегі ең үлкен кедергінің бейнесі: оның алдында тұрып, ағысқа қарап ойланған адам қалып қояды, ал тәуекелге бел буған адам өтеді. Кештіреді етістігі тәуекелдің адамды өзі алып өтетін күш екенін көрсетеді.
Образдар мен теңеулер
Дария — үлкен өзен; парсы тілінен енген бұл сөз Сырдария, Әмудария атауларында да тұр, ал Сыр бойында өзенді жай ғана Дария дейді. Көпірсіз дала өмірінде мұндай суды кешіп өту нағыз сынақ болған: ағысы қатты, түбі көрінбейді, өткелі жыл сайын ауысып отырады. Кешу — өзеннен жаяу не атпен өту, кештіру — біреуді өзеннен өткізу. Мақалда осы етістіктің иесі адам емес, тәуекел: ол адамды қолынан ұстап, суға бастап кіретін жолбасшы сияқты. Екі-ақ сөзден тұратын қысқа құрылымы да шешімнің өзіндей үзілді-кесілді естіледі.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды үлкен, қорқынышты шешім алдында тұрған адамға дем беру үшін айтады. Интонациясы — сенім, жігерлендіру; ақсақалдың батасы сияқты естіледі. Ойланбай қатерге түсуді мадақтау үшін айту орынсыз. Мысалы, жасы елуден асып, жаңа мамандық үйренуге бел буған досына: «Тәуекел дария кештіреді, сен үлгересің».
Қолданылу жағдаяттары
— Көпірі бұзылған өзенге тап болған жүргізушілер ақыры таяз өткелден көліктерін өткізерде, біреуі осы мақалды айтып, бірінші болып жүреді.
— Тұңғыш рет халықаралық жарысқа баратын оқушыларды шығарып салған директор оларға осы мақалмен ақ жол тілейді.