Шелді көзден шет жүр.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды сақ болуға, күмәнді, зиянды, пайдасыз нәрседен аулақ жүруге шақырады. Тура мағынасында «шел» түскен көзді басқа көзге жұқтырмас үшін шет ұстайды, емдейді. Астарлы мағынасында да сондай: мінезі бұзылған, ниеті таза емес, сөзіне сенім жоқ адамнан, сондай-ақ кесірі тиетін істен алыс жүрген жөн деген ой айтылады. Яғни, өзіңе зияны тиетін ортадан сақтану керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «шел» — көздің кіреукеленіп, көруіне кедергі келтіретін кесел. Ол тек денедегі дерт емес, өмірдегі кесірлі, жұқпалы жамандықтың бейнесі ретінде қолданылған. «Көзден шет жүр» деуі — жаралы көзді көзден қашық ұстау сияқты, жаман ықпалдан да бойды аулақ салу керек дегенді білдіреді. Образ өте нақты әрі әсерлі: көз — адамның жан дүниесіне апарар жол, сондықтан оның саулығы мен тазалығы маңызды.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамға зиян әкелетін ортадан, жаман әдеттен немесе сенімсіз адамдардан сақтануға үндейді. Мысалы, бір жасөспірім сыныптастарының арасында темекі мен бос әуреге итермелейтін топқа түссе, ата-анасы оған «шелді көзден шет жүр» деп, ондай ортадан аулақ болуын ескертеді. Бұл — өз денсаулығыңды, ар-намысыңды және болашағыңды қорғаудың белгісі.