Пұлсыз берді, құнсыз алды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — бір нәрсе ақысыз беріліп, өтеусіз алынғанын білдіреді. Астарлы мағынасы — кейде адам оңай келген дүниенің қадірін білмейді, ал еңбексіз, бағасыз алған нәрсеге жауапкершілік те төмен болады. Мұнда тегін нәрсенің құны азайып, оның мәні жоғалып кететіні меңзеледі.
Образдар мен теңеулер
«Пұлсыз» сөзі — ақша төленбей, тегін деген ұғым. «Құнсыз» сөзі — бағасыз, қадірсіз дегенді білдіреді. Екі сөздің қарама-қарсылығы мақалдың әсерін күшейтеді: бір жақта беру бар, екінші жақта алу бар, бірақ екеуінің де салмағы тең емес. Бұл арқылы халық еңбектің, бағаның және қадірлеудің маңызын көрсеткен.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал тегін алынған затқа салғырт қарамау туралы ескерту ретінде айтылады. Мысалы, біреу сыйға алған телефонын ұқыпсыз ұстап, тез бұзып алса, «Пұлсыз берді, құнсыз алды» деуге болады. Яғни, оңай келген нәрсенің де қадірі болуы керек, ал қадір білмеген адам ұтылатынын еске салады.