Өзі болған қыз төркінін танымас.
«Өзі болған қыз төркінін танымас.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал тура мағынасында өз бетімен кеткен, өз жағдайын жасап алған қыз төркінін, яғни шыққан тегін, бұрынғы үйін ұмытады дегенді білдіреді. Астарлы мағынасы — кей адам мансапқа, байлыққа, не жаңа ортаға ие болған соң, бұрынғы жақындарына салқын қарап, түп-тамырын бағаламай кетеді. Халық мұнда адамның шыққан жерін, ата-анасын, ағайын-туысын ұмытпау керегін ескертеді. Текті, тәрбиелі жан қайда жүрсе де, елін де, төркінін де құрметтейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қыз» — тек әйел баласы емес, жалпы адам мінезінің символы. «Өзі болған» деген тіркес — өз күшімен орнығып, біреуге мұқтаж болмау, тәкаппарлану ұғымын береді. «Төркін» — қыздың ата-ана үйі, түп-тамыры, бала күнгі іргесі. Демек, образ арқылы адам баласының шыққан тегін ұмытуы сыналады. Бұл жерде төркінді тану — тек бару не сәлем беру емес, сол әулетке деген құрмет пен адалдықты сақтау.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал білім алып, қызметке тұрып немесе тұрмысын түзеген соң туған-туыспен араласпай кететін адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, қалада жақсы қызметке орналасқан адам ауылдағы ата-анасына сирек хабарласып, көмек беруді тоқтатса, жұрт осы мақалмен ескертуі мүмкін. Ол адамға «қай жерде жүрсең де, түп-тамырыңды ұмытпа» деген ой салады.