Өтірік - қаңбақ, шын - салмақ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Өтірік жеңіл, тұрақсыз нәрсе сияқты: ол жел айдаған қаңбақтай тез ұшып кетеді, ұзаққа бармайды. Ал шындық салмақты, орнықты, берік болады. Адам бір уақыт өтірікпен көз бояуы мүмкін, бірақ ақиқат бәрібір ашылады. Сондықтан бұл мақал шын сөздің құны жоғары, өтіріктің ғұмыры қысқа екенін ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы қаңбақ — желмен домалап жүретін, жеңіл де пайдасыз заттың бейнесі. Ол өтіріктің тұрақсыздығын, ұстатпайтын мінезін білдіреді. Ал салмақ — ауырлық қана емес, сенімділік, мән, беріктік ұғымын да танытады. Яғни шындықтың артында дәлел, жауапкершілік, адамдық бедел тұрады. Осы екі образ арқылы халық өтірік пен шындықты өте айқын салыстырған.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал әлеуметтік желідегі жалған ақпаратқа, уәдесінде тұрмайтын адамдарға, не біреудің өзін ақтағысы келіп айтқан сөзіне қатысты жиі қолданылады. Мысалы, біреу жұмыста істемеген ісін істедім деп айтып, кейін оның өтірігі құжатпен не куәгермен әшкереленсе, «Өтірік - қаңбақ, шын - салмақ» деп айтады. Бұл сөз шындықты таңдауға шақырады.