Ортаның малын олжа көрме.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Ортаның малын олжа көрме» деген мақал өзгенің дүниесіне көз тігіп, оны оңай табылған олжа сияқты көруге болмайтынын ескертеді. Мұндағы тура мағына — ортақ немесе біреуге тиесілі малды иемденіп кетпеу. Астарлы мағынасы — біреудің еңбегімен келген несібеге сұқтанба, адалдықты сақта, обалға қалма деген ой. Халық бұл сөз арқылы ұрлықтың, күншілдіктің, ашкөздіктің жаман екенін тәрбиелеп айтады.
Образдар мен теңеулер
«Орта» сөзі — көпке ортақ нәрсе, біреудің еңбегімен жиналған дүние, не болмаса ел ішіндегі ортақ мүлік дегенді білдіреді. «Мал» — қазақ танымында байлықтың, тірліктің, еңбекпен келген ырыстың белгісі. Ал «олжа» сөзі — соғыста не жолда кездейсоқ қолға түскен табыс ұғымын береді. Демек, мақал өзгенің малын дайын олжадай көру — теріс әрекет екенін бейнелі түрде аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал біреудің затын, ақшасын, ортақ мүлікті рұқсатсыз пайдаланбауға үндейді. Мысалы, жұмыста ортақ кеңседегі құралды «ешкім байқамайды» деп үйге алып кету — осы мақалға қайшы әрекет. Сондықтан ол адалдық пен жауапкершілікті сақтауға шақырады.