Оңай олжа оңалтпас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Оңай табылған пайда адамды көп жағдайда түземейді, қайта жалқаулыққа, қанағатсыздыққа немесе орынсыз әдетке үйретеді. Мұнда тура мағынада «олжа» — қолға оңай тиген дүние, ал астарлы мағынада — еңбекпен келмеген табыс. Қазақ мақалы адал еңбекпен келген несібе ғана адамды өсіріп, мінезін түзейді деген ойды айтады.
Образдар мен теңеулер
«Олжа» сөзі көбіне күтпеген табыс, олжалы болу, пайдаға кенелу дегенді білдіреді. Ал «оңай» дегені — тер төкпей, күш жұмсамай келген нәрсе. «Оңалтпас» сөзі адамның ішкі болмысын бұзуы мүмкін дегенді аңғартады. Яғни, тез келген олжа сырттай қуаныш әкелгенімен, іштей адамды тәртіптен, еңбекқорлықтан алыстатуы ықтимал.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды бүгінгі күні де жиі қолдануға болады. Мысалы, біреу еңбектенбей, жеңіл ақша табудың жолын іздеп, кейін қарызға батып не алданса, осы мақал дәл келеді. Ол жастарды адал еңбекке, табанды іске және жеңіл табысқа қызықпауға шақырады.