Жүгірген алмайды, бұйырған алады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — қатты жүгіріп, асыққан адам әрдайым қалағанын ала бермейді, ал бір нәрсе өзіне жазылып, бұйырған адам соған ие болады. Астарлы мағынасы — адам қанша тырысса да, әр істің өз ырызық-несібесі, өз уақыты болады. Кейде табыс тек күш пен әрекетке емес, тағдыр, сәт, үйлесімге де байланысты. Сондықтан бұл сөз адамды сабырлы болуға, нәтижені тек өз күшіне ғана байлап қоймауға үйретеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жүгірген» сөзі — асығыстықты, тынымсыз әрекетті, дүние қуалауды білдіреді. Ал «бұйырған» сөзі — жазылған несібе, маңдайға біткен сыбаға, тағдырмен келген үлесті аңғартады. Яғни халық өмірді жарыс сияқты емес, әр адамның несібесі өлшенген жол деп түсіндірген. Бұл жерде еңбек жоққа шығарылмайды, бірақ нәтижеде сабыр мен қанағаттың да орны бар екені көрсетіледі.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал жұмыс іздеу, оқуға түсу, бизнес бастау сияқты жағдайларда айтылады. Мысалы, екі адам бірдей еңбек етіп, біреуі бірден жолын тауып кетсе, екіншісі біраз күтуі мүмкін. Сонда үлкендер: «Жүгірген алмайды, бұйырған алады» деп, адамды мойымауға, сабыр сақтауға шақырады. Бұл — әрекет етпе деген сөз емес, керісінше, еңбекті үмітпен, сабырмен ұштастыру керек деген өсиет.