«Күннен де білім жарық.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Күн — адамға белгілі ең жарық нәрсе, ал мақал білімді одан да жарық деп бағалайды. Күн тек көзге көрінетінді жарықтандырады, түн түссе, ол батып кетеді. Білім адамның ақылын нұрландырады, көзге көрінбейтін нәрсені де, болашақты да көруге жол ашады, түнде де сөнбейді. Мақал білімнің құндылығын әсірелеп, бірақ дәл айтады: білімді адамның алдында жол ашық, ал білімсіздің айналасы күндіз де қараңғы.
Образдар мен теңеулер
Күн — көшпелі өмірде уақыттың, жылудың, тіршіліктің өлшемі: күн шыққанда мал өріске шығады, күн батқанда ауыл тынышталады. Күнді жарықтың ең жоғарғы үлгісі ретінде алу — оны асып түсетін нәрсенің ерекше екенін көрсетудің тәсілі. «Де» шылауы «тіпті күннен де» деген мағына беріп, салыстыруды күшейтеді. Жарық — көзді ашатын, жол көрсететін нәрсе; білім де қараңғылықты сейілтіп, адамды адастырмайды. «Көзі ашық», «сауатсыз — қараңғы» деген тіркестер осы бейнеге сүйенеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Білімнің маңызын әсерлі етіп жеткізу керек кезде айтылады: мектептің салтанатты жиынында, бірінші сыныпқа баланы шығарып салғанда, кітапхана ашылғанда. Үні — мадақ, өсиет. Қысқа болғандықтан плакатқа, тілекке де қолайлы. Тұрмыстық ұсақ дауда айту тым салтанатты естілуі мүмкін. Мысалы: «Оқуыңды тастама, қызым. Күннен де білім жарық».
Қолданылу жағдаяттары
— Бірінші қыркүйекте ауыл мектебінің алдында директор бірінші сыныптарды құттықтап, сөзін осы мақалмен аяқтайды.
— Әжесі жазғы демалыста кітап оқып отырған немересін көріп, қуанғанынан мақалды айтып, маңдайынан сүйеді.