Қонақ келсе есіктен
Пәлекет шығар тесіктен.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: қонақ келгенде үйдің есігі ашық тұрады, ал пәле-жала, ұсақ қауіптер мен бөгде нәрселер тесіктен, яғни көзге ілінбейтін тұстан кіруі мүмкін деген ишара бар. Астарлы мағынасы — үйге қонақ келсе, адам сыртқа назар аударып, көңілін кеңітеді, ал нағыз қауіп көбіне байқалмай, ұқыпсыздық пен салғырттықтан туады. Қазақ танымында қонақты қарсы алу — береке, ал сақтықтан айырылмау — ақылдылық.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «есіктен» сөзі — ашықтықтың, қонақжайлықтың белгісі. Ал «тесіктен» дегені — күтпеген, жасырын қауіптің бейнесі. Есік пен тесік бір-біріне қарама-қарсы қойылып, жақсылық пен жамандықтың келу жолын салыстырады. Бұл арқылы халық: жақсыны ашық қарсы ал, бірақ зиянды да естен шығарма деген ой айтады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал үлкендерден де, жастардан да сақтық пен қонақжайлықты қатар ұстануды еске салады. Мысалы, үйге қонақ шақырғанда есік ашық, ниет жылы болғанымен, телефон, құжат сияқты маңызды заттарды көзден таса қалдырмай ұстау керек. Яғни, көңіл кең, ой сергек болғаны дұрыс.
Páleket shyǵar tesikten.