Мейман риза болғаны -
Құрметпен үйге қонғаны.
Кешіктірмей шай берсең,
Ұмыт болар тоңғаны.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қонақты құрметтеу, оны жылы қабақпен қарсы алу – қазақы тәрбиенің ең биік белгісі екенін білдіреді. Тура мағынасында үйге келген мейманға дереу шай беріп, жылы орын ұсынып, көңілін аулау айтылады. Астарлы мағынасында адамға дер кезінде көрсетілген ықылас пен ілтипат оның шаршауын, суыққа тоңғанын ғана емес, көңіліндегі қаяуды да ұмыттырады. Яғни, қонақтың риза болуы – үй иесінің адамгершілігі мен жомарттығының көрінісі.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «қонғаны» сөзі қонақтың құс секілді ұшып келіп, бір сәт аялдағанын елестетеді. Ал «тоңғаны» тек суықтан қалтырау емес, алыстан келген жолаушының шаршауы мен қажуын да меңзейді. «Шай беру» – жай ғана сусын ұсыну емес, қазақтың дастарқан арқылы білдіретін сый-құрметі, жылуы, ықыласы. Осы образдар қонақ күту мәдениетінің мәнін ашып тұр.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал үйге келген адамды құр сөзбен емес, нақты ілтипатпен қарсы алу керек деген ойды жеткізеді. Мысалы, ұзақ жолдан келген әріптеске бірден шай ұсынып, жайлы орын берсең, оның шаршауы басылып, арадағы сыйластық артады. Бұл — қарапайым қамқорлықтың өзі үлкен әсер беретінін көрсетеді.
Qurmetpen úıge qonǵany.
Keshiktirmeı shaı berseń,
Umyt bolar tońǵany.