Қонақ қонса, ет пісер,
Ет піспесе, бет пісер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қонақ келсе, үй иесі оған ас дайындап, сый-құрмет көрсетуі керек екенін аңғартады. Тура мағынада қонақ келгенде ет пісіріледі, яғни дастарқан жайылады. Астарлы мағынасы — қонақты құр қол қайтару ұят, ондайда үйдің абыройы түседі. Сондықтан қазақ қонақты күтуді парыз, ал қонақжайлықты адамдықтың белгісі деп санаған.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ет пісер» сөзі — мол дастарқан, берекелі үй, кең пейілділік белгісі. Ал «бет пісер» дегені — ұятқа қалу, ел алдында қысылу, сөз есту деген мағына береді. Мұнда «бет» — адамның абыройы мен бет-бейнесі. Яғни ас әзірлеу арқылы үй иесі тек қарынды емес, өз қадірін де сақтайды деген ой жатыр.
Қазіргі өмірде
Қазір де бұл мақал үйге күтпеген қонақ келсе, қолда барды ұсын, сыйлап қарсы ал деген ойды білдіреді. Мысалы, студент досың кешке үйге кіріп келсе, шай беріп, бар болған нан мен тағамды шығарып, жылы қабақ танытқан дұрыс. Бұл — қазақы тәрбиенің, кең көңілдің көрінісі.
Et pispese, bet piser.