Қонақ қонбай кетпейді,
Шақырып қондырғанға жетпейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қонақ күту дәстүрінің мәнін айтады. Тура мағынасында, қонақ өзі келсе де, шақырып арнайы қарсы алып, қондырған адамның ықыласы одан да жоғары деген ой бар. Астарлы мағынасы — келген кісіні жылы шыраймен қарсы алып, құрмет көрсету, қолдау білдіру, үйге түсіріп күтудің қадірі ерекше. Қазақ ұғымында қонақ — береке, сыйластық, адамгершілік өлшемі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы “қону” сөзі тек түнемелдеу емес, бір үйдің ықыласына, меймандостыққа тоқтау дегенді білдіреді. “Қонбай кетпейді” — қонақсыз үй болмайтынын, адамдар арасына қатынас үзілмейтінін меңзейді. Ал “шақырып қондырғанға жетпейді” тіркесі — қонақты өз еркімен емес, арнайы құрметпен шақырып, қолқа салып түсірудің мәні биік екенін көрсетеді. Бұл жерде қонақ пен үй иесінің арасындағы ізет, сыйластық, кең пейіл образға айналған.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал туған-туыс, дос-жаран, әріптес келгенде оны жай ғана кіріп-шығатын адам деп емес, арнайы күтіп, құрмет көрсетудің қажет екенін еске салады. Мысалы, алыстан келген ағайынды қонақ үйге емес, өз үйіңе шақырып, дастарқан жайсаң — бұл мақалдың мазмұны іске асады.
Shaqyryp qondyrǵanǵa jetpeıdi.