Қонақ таңертең - алтын,
Түсте - күміс,
Кешке - мыс.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қонақтың келу уақытына қарай оның қадірі әртүрлі бағаланатынын білдіреді. Таңертең келген қонақ — ең қадірлі, себебі ол үй иесінің шаруасына, ас-суына, көңіл бөлуіне ертерек келіп, кедергі келтірмейді. Түсте келгені де құрметті, бірақ таңертеңгідей ыңғайлы емес. Ал кешке келген қонақ үй иесінің демалысына, отбасының тыныштығына көбірек салмақ түсіреді. Астарлы мағынасы — қонақты құрметтей отырып, ыңғай мен мезетті де ескеру керек деген ой.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «алтын», «күміс», «мыс» сөздері қонақтың салмағын, қадірін бейнелі түрде көрсетеді. Алтын — ең бағалы, ең құрметті деген ұғым; күміс — одан сәл төмендеу, бірақ бәрібір қымбат; мыс — қарапайым, арзандау металл. Мұнда заттардың бағасы арқылы уақыттың да, қонақтың да орны салыстырылады. Яғни, қазақ ұғымында қонақ қасиетті, бірақ оның орнымен келуі де маңызды.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал үйге күтпеген уақытта келе салмай, алдын ала хабарласу қажет екенін еске салады. Мысалы, біреу кешкі 9-да ескертусіз қонаққа келсе, үй иесіне қолайсыз болады; ал күндіз хабарласып, келісіп келсе, ол нағыз сыйластықтың белгісі болады.
Túste - kúmis,
Keshke - mys.