Қонағыңның алтынын алма, батасын ал.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Қонақ келгенде одан дүние-мүлік, пайда күтпе, ең бастысы — ақ ниетпен құрметтеп, батасын ал деген сөз. Мақал қонақжайлықтың қадірін, адамның шынайы сыйластығы байлықтан жоғары екенін түсіндіреді. Тура мағынасында — қонақтың алтынын алмау, яғни оның дүниеқоңыздығына ұрынбау. Астарлы мағынасында — өз пайдаңды емес, адамдықты, ізетті, ақ батаны қымбат санау.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «алтын» — материалдық байлықтың, пайда мен дүниеқоңыздықтың бейнесі. Ал «бата» — рухани байлық, ризашылық, тілек пен игі ниеттің символы. Халық ұғымында бата адамға жол ашады, береке мен жақсылық әкеледі. Сондықтан алтын уақытша, ал бата мәңгілік құндылық ретінде салыстырылады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал қонақты сыйлап, оны пайда көзіне айналдырмау керегін ескертеді. Мысалы, үйге келген туысқа не досқа артық есеп жасап, сый сұрамаудың орнына, жылы қарсы алып, дұға-тілегін алған дұрыс. Сонда қарым-қатынас та берік, көңіл де таза болады.