Есім ханның ескі жолы,
Қасым ханның қасқа жолы.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал екі ханды — Есім хан мен Қасым ханды — елге үлгі болған әділ заң, тәртіп және басқару жүйесімен еске алады. Тура мағынасында, олардың тұсында қалыптасқан ел билеу жолдары халық жадында сақталған. Астарлы мағынасы — жақсы жасалған заң мен әділ тәртіп ұлттың бірлігін сақтап, елдің тұрмысын түзетеді деген ой. Мұнда ханның аты ғана емес, оның елге қалдырған өнегелі ісі қадірленіп тұр.
Образдар мен теңеулер
«Ескі жол» деген тіркес Есім хан тұсындағы бұрыннан орныққан, сыннан өткен билік тәртібін білдіреді. «Қасқа жол» — Қасым хан жасаған айқын, әділ, жұртқа түсінікті заң жолының бейнесі. «Қасқа» сөзі мұнда «ақиқат, ашық, тура» деген мәнде қолданылған. Екі образ да ел басқарудағы әділет пен нақтылықты көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал заңға, тәртіпке, әділ шешімге мән беру керек болғанда айтылады. Мысалы, мектепте немесе жұмыста ереже бәріне бірдей қолданылса, адамдар арасында дау азаяды. Сондай кезде «Есім ханның ескі жолы, Қасым ханның қасқа жолы» деп, әділдік пен тәртіптің маңызын еске салады.
Qasym hannyń qasqa joly.