Қараша үйден ханша шығар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — қарапайым, жұпыны үйден де ханшайымдай инабатты, көрікті, ақылды қыз шығуы мүмкін деген сөз. Астарлы мағынасы — адамның шыққан ортасы ғана емес, тәрбиесі, мінезі, әдебі мен таланты маңызды. Яғни кедейлік не қарапайым тіршілік адамның қадір-қасиетін төмендетпейді; дұрыс тәрбие көрген жан қай ортада өссе де, биік болмысымен елге сыйлы болады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қараша үй» — қарапайым шаңырақ, тұрмысы жұпыны отбасы. Ал «ханша» — сұлулықтың, ибалықтың, мәдениеттің, асқақ тәрбиенің бейнесі. Халық қарама-қарсы екі ұғымды қатар қойып, шын қадірдің байлықта емес, адам бойындағы ізгі қасиетте екенін көрсетеді. Бұл жерде үйдің сыртқы көрінісі мен адамның ішкі көркі салыстырылады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал қарапайым отбасынан шыққан, бірақ оқуымен, тәрбиесімен, мәдениетімен елге танылған қыз-келіншектерге қатысты жиі айтылады. Мысалы, ауылда өскен қыз еңбегімен білім алып, дәрігер не ұстаз болса, жұрт оның шыққан тегіне емес, тәрбиесі мен жетістігіне қарап құрметтейді. Мақал осындайда өте орынды қолданылады.