Керік тойда керек, махаббат күнде керек.
«Керік тойда керек, махаббат күнде керек.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Керік — жүйрік, сәнді ат: оны той күні бәйгеге қосады, жұртқа көрсетіп мініп барады. Ал махаббат бір күнгі мерекеге емес, күнделікті тірлікке керек. Мақал көз тартар салтанат пен адамды күн сайын жылытатын сезімді қатар қояды. Жүйрік ат, әсем киім, думан ерекше сәтте ғана қажет, той тарқаған соң олар шетке ысырылады. Отбасын, ағайын арасын ұстап тұратын — күнделікті мейір мен сүйіспеншілік. Мақалда көрсетуге арналған нәрсені тұрақты сезімнен жоғары қоймау туралы кеңес бар.
Образдар мен теңеулер
Керік — ескі сөз: ертеде батырдың, балуанның мінген мықты атын осылай атаған, ауыспалы мағынада жүйрік сәйгүлікті де керік дейді. Қазақ тойы атсыз өтпейді: бәйгеге, көкпарға қосылатын сәйгүлік иесінің абыройы саналған. Бірақ мұндай атты күнде жарыстырмайды, оны той күніне баптап ұстайды. «Керік» пен «керек» дыбысы ұқсас, мақал осы үндестікпен есте қалады. Той мен күн қарама-қарсы қойылған: бірі сирек мереке, екіншісі үзілмейтін тірлік. Сөзді «көрік», яғни сырт сұлулық деп түсінсе де, ой өзгермейді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды тойдың сән-салтанатына тым көп күш жұмсап, күнделікті жылылықты ұмытқан адамға ескерту ретінде айтады. Көбіне үлкендер жастарға ақыл ретінде, жұмсақ әзіл аралас айтады. Той-думанды, сәнді көлікті мүлде керексіз деп кемсіту үшін қолданылмайды: олардың да өз орны бар, тек ол орын — мереке. Мысалы, үйлену тойына несие алып, қымбат көлік жалдамақ болған ұлына әкесі: «Керік тойда керек, махаббат күнде керек, балам, отауыңның жылуын ойла» деді.
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылда бар уақытын бәйге атын баптауға беріп, үйін ұмытқан көршісіне ақсақал осы мақалды айтып, әзілдей ескертті.
— Ас үйде тойдан кейін бір-біріне салқын тартқан жас жұпқа апасы салтанат бір күндік, үйді сыйластық ұстайды деп, осы мақалды айтты.
— Қырық жылдық тойында атасы немерелеріне той өтеді, ат қартаяды, бізді махаббат ұстады деп, мақалдың мәнін түсіндірді.