Тұяқ деген не?
Мағынасы
Жылқы, сиыр, қой сияқты малдың аяғының ұшындағы мүйізді қатты қабы. Мал жүргенде жерге осы тұяқпен басады.
- Ауыспалы мағынада: мал басы, жалпы төрт түлік («қара тұяқ», «тұяқ өсті»).
- Ауыспалы мағынада: ұрпақ, артта қалған тұқым, мұрагер («артында тұяқ қалмады», «тұяғы үзілді»).
Мақалдарда
Мақалдарда тұяқ жүріс пен жолдың бастауы, мал байлығының белгісі, ал «тұлпардан тұяқ қалар» дегенде асылдан қалған ұрпақ пен із бейнесі ретінде алынған.
Мысалдар
- Аттың тұяғы тасқа тиіп, шақылдады.
- Ол ауылда бір тұяқ мал қалдырмай, бәрін сатып, қалаға көшіп кетті.
«тұяқ» сөзі бар мақалдар 8
-
Сөз атасы - құлақ,
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ. Бұл мақал әр нәрсенің бастау-бұлағы, түп негізі болатынын айтады. Сөздің бастауында — тыңдай білу, яғни құлақ тұр; адам алдымен… -
Қара тұяқ қарында жатпас,
Мезгіл болмай таң атпас. Бұл мақал екі ойды қатар айтады. Біріншісі: малдың қара тұяғы, яғни еңбекпен өсірілген, бағалы нәрсе босқа жерде жатпайды, өз… - Ақын тілді, ат тұяқты келеді. Бұл мақал адам бойындағы дарын мен туа біткен қабілеттің болатынын аңғартады. Тура мағынасында ақынның тілі жүйрік, сөзі ұйқасты…
- Тұяқты тұяқ жібермейді. Тұяқты тұяқ жібермейді деген мақалдың тура мағынасы — тұяқтылар, яғни жылқы сияқты мал бірін-бірі итеріп, жібермей, бірге…
-
Тұлпардан тұяқ қалар,
Сұңқардан қияқ қалар. Бұл мақалдың тура мағынасы — жүйрік тұлпар өлсе де, артында тұяғы, белгісі қалады; қыран сұңқардан да қауырсынның қияғы қалады… - Құлаққа - құлақ, тұяққа - тұяқ. Құлаққа — құлақ, тұяққа — тұяқ деген мақал әр нәрсенің өзіне лайық жауабы, өтеуі болатынын білдіреді. Тура мағынасында дауыстың…
- Төлсіз тұяқ өспейді. «Төлсіз тұяқ өспейді» деген мақалдың тура мағынасы — малдың төлінсіз, яғни ұрпағынсыз, табыны көбеймейді. Астарлы мағынасы — кез…
- Тырна көкте, тұяқ жерде. Бұл мақал адамды екі жаққа бірдей қарап, тепе-теңдік сақтауға үндейді. Тура мағынасында тырна көкте ұшып жүрсе, оның тұяғы жерде…