Ерлікте қорлық жоқ.
«Ерлікте қорлық жоқ.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Батыл, абыройлы іс ешқашан адамды қорламайды: ерлікпен жасалған әрекет жеңіліспен аяқталса да, масқара емес. Қорлық — намыстың тапталуы, кемсітілу, ал ерлік — намысты қорғау. Мақалдың екі қыры бар: біріншісі, қорықпай алға шыққан адам ұятқа қалмайды, керісінше, қорқып бой тасалау қорлық; екіншісі, ерлік көрсеткен адамды жұрт қор қылмайды, оны құрметтейді. Жеңілген батырдың аты жеңген қорқақтан әлдеқайда биік тұрады.
Образдар мен теңеулер
Мақал екі қарама-қарсы ұғымды қатар қояды: ерлік пен қорлық. Екеуі де -лік, -лық жұрнағымен жасалып, ұйқасып тұр, бірақ мағынасы екі полюс: бірі биіктік, бірі төмендік. Қорлық сөзі қор болу, яғни кемсітілу, азап шегу, намыстың тапталуы ұғымымен байланысты. Ертедегі ұғымда жаумен беттесуден қашқан адам өмір бойы таңба арқалаған, ал ерлікпен қаза тапқанның аты жырға қосылған. Үш сөзге сол намыс түсінігі сыйып тұр.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды батыл іске бел буып, бірақ сәтсіздіктен, күлкі болудан қорқып тұрған адамға жігер беру үшін айтады. Жарыста не дауда жеңіліп, ұялып жүрген, бірақ адал күрескен кісіні жұбатқанда да қолданылады. Интонациясы — қайрат беру, құрмет. Ақылсыз, қауіпті ойынды ерлік деп мақтау үшін айту орынсыз. Мысалы: «Алғаш рет сахнаға шығып, сөзді ұмытсаң да, ұялма. Ерлікте қорлық жоқ, келесіде жақсы айтасың».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылдың балуаны облыс чемпионынан жеңіліп келгенде, әкесі оны қарсы алып, ешкімнен қашпағанын мақтан тұтатынын айтады.
— Әділетсіздікке қарсы шығып, директорға өтініш жазған оқушыны сыныптастары мазақтағанда, ұстазы ерлікте қорлық жоқ деп оны қолдайды.