Әділ биде әзіл жоқ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Әділ биде әзіл жоқ» деген мақалдың тура мағынасы — би даулы істі қарағанда қалжыңға, жеңіл сөзге салынбайды. Астарлы мағынасы — әділдік талап етілетін жерде салмақтылық, шындыққа берік болу және ешкімге бұра тартпау керек. Би ел ішіндегі дау-дамайды шешкенде, сөздің бір ауызынан-ақ талай адамның тағдыры, намысы, құқығы анықталған. Сондықтан ондай жерде күлкі, жеңілтектік немесе орынсыз жұмсақтық әділетке кедергі болады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «би» — тек билік иесі емес, елдің сөзін ұстайтын, әділ төрелік айтатын дана тұлға. «Әзіл» — жеңіл қалжың, салмақсыздық, істі үстірт қабылдау дегенді білдіреді. Яғни, әділ би — ойын-сауықтың адамы емес, елдің шындығын таразылайтын салмақты жан.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де маңызды. Сотта, жұмыс орнында, мектепте немесе отбасылық шешімде мәселені әзілге айналдырмай, шындықпен қарау керек. Мысалы, сыныптағы жанжалды шешкен мұғалім бір оқушыны жақтап, қалжыңмен жауып тастамай, болған істі анық сұрап, әділ шешім шығарса — осы мақалдың мәні көрінеді.