Бір жігіттің дәулетіне қырық жігіт мас болады.
«Бір жігіттің дәулетіне қырық жігіт мас болады.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бір жігіттің тапқан байлығына айналасындағы қырық жігіт мас болады, яғни соның арқасында тойлап, рахаттанып, мәз болып жүреді. Мақалдың негізгі мәні: бір адамның дәулеті, табысы көп адамға пайдасын тигізеді, туыс-досының бәрі оның берекесін көреді. Сонымен бірге ол сәл кекесінмен де айтылады: біреудің тапқанына өзгелер өз байлығындай мастанып, мақтанып жүреді. Бай кісінің төңірегіне жиналатын ағайын-жұрағат пен жағымпаздар да осы суретке кіреді. Мақал жомарттықты да, бөтен дәулетке мастанушылықты да көрсетеді.
Образдар мен теңеулер
«Дәулет» — мал-мүлік, байлық, бақ. Көшпелі қазақта дәулет мал санымен өлшенген, бай адамның тойы мен асында ауыл-аймақ тойып, мәз болған. «Мас болу» мұнда ішімдіктен гөрі тоқшылықтан, қуаныштан басы айналу, мәз-мейрам болу мәнінде. «Бір» мен «қырық» сандарының қарсы қойылуы мақалдың өзегі: «қырық» қазақ сөзінде көптіктің белгісі. Бір кісінің еңбегі мен көптің рахаты арасындағы алшақтық осы сандар арқылы көрінеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақал дәулетті, жомарт адамның маңайындағыларға қамқор болғанын айтқанда, не біреудің байлығына басқалардың арқа сүйеп, мақтанып жүргенін әжуалағанда қолданылады. Үні — кейде сүйсіну, көбіне жеңіл кекесін. Өз еңбегімен тапқан туысын жұрттың мазағына айналдыру үшін айту орынсыз. Мысалы: «Інісі кәсіп ашып еді, енді бүкіл ағайын соның машинасымен жүр — бір жігіттің дәулетіне қырық жігіт мас болады».
Қолданылу жағдаяттары
— Кәсібі өрге басқан жігіт ауылға той жасағанда, туыстары «біздің жігіт» деп бүкіл аудан алдында кеуде қағады.
— Қалада үй алған ағасының пәтеріне ауылдан бес-алты туысы келіп, айлап тұрып қалады; көршісі күліп осы мақалды айтады.
— Шопан көп жыл жинаған малын сатып, ауыл жастарына спорт алаңын салып береді; жастар қуанып, оның атын айтып жүреді.