Білмегенді үйрет,
Жерге соқа салдырып сүйрет.

Негізгі мағынасы

Білмейтін адамды үйрет, бірақ сөзбен ғана емес, оның қолына соқа ұстатып, жерді өзіне жырттырып үйрет. Мақал үйретудің ең сенімді жолы — іс арқылы, тәжірибе арқылы үйрету екенін айтады. Адам біреудің қалай істегенін көріп қана емес, ауырлығын өзі сезіп, қателесіп, қайта жасап барып меңгереді. Мақалда қатаңдық реңкі де бар: үйрену — жеңіл ойын емес, еңбек пен тер.

Образдар мен теңеулер

Соқа — жер жыртатын ағаш не темір құрал; оны өгіз не ат сүйреген, адам артынан бағыттап отырған. Соқаны тура ұстау, тереңдігін бір қалыпта сақтау оңай емес, ол көзбен көріп емес, қолмен сезіп үйренетін өнер. «Салдырып сүйрет» тіркесі үйретушіге бұйрық береді: шәкіртке соқаны жерге салдырып, өзіне тартқызып, жұмысқа салып үйрет. «Үйрет — сүйрет» ұйқасы ойды берік байлайды.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Жас маманды, шәкіртті, баланы тәжірибе арқылы үйрету керек деген ойды айтқанда қолданылады. Шебер шәкіртін бірден іске салғанда, ата баласын шаруаға үйреткенде орынды. Үні — іскерлік, нақты кеңес. Баланы шамасынан тыс ауыр жұмысқа салуды ақтау үшін айту дұрыс емес. Мысалы: «Кітаптан оқығаны жетпейді, бүгін көлікті өзі жүргізсін. Білмегенді үйрет, жерге соқа салдырып сүйрет».

Қолданылу жағдаяттары

— Көктемгі егіс кезінде ауылдағы диқан немересін тракторға отырғызып, жер жыртуды өз қолымен үйретеді.
— Наубайханада тәжірибелі наубайшы жаңа келген жігітке қамыр илеуді ұзақ түсіндірмей, бірден өзіне илетеді; кейін мақалды күліп айтады.