«Батыр өлмейді, мерт болады.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — батыр адам да адам болғандықтан, өмірден өтеді, яғни мерт болады. Бірақ оның астарлы мағынасы мүлде бөлек: ерлігі, елге сіңірген еңбегі, қайсар мінезі ұмытылмайды. Халық батырдың тәні өлсе де, аты мен рухы өлмейді деп түсінеді. Яғни нағыз ерлік мәңгілік, ал қорқақтық пен жалған өмір өткінші.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «батыр» сөзі тек соғыстағы ерді ғана емес, қиындықта тайсалмайтын, ел үшін жанын қиятын азаматты білдіреді. «Өлмейді» дегені — адамның аты, өнегесі, ерлік ісі халық жадында сақталатынын көрсетеді. Ал «мерт болады» сөзі өмірдің заңдылығын, адамның фәни дүниеден кететінін еске салады. Осы екі ұғымның қатар келуі ерлік пен өлімнің ара-жігін ашып, мәңгі нәрсе — жақсы ат екенін танытады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал елге пайдасы тиген, әділдік үшін күрескен немесе қиын сәтте өзгеге демеу болған адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, өрт кезінде адамдарды құтқарған құтқарушы немесе қоғам үшін еңбек еткен азамат қайтыс болса да, оның ерлігі ұмытылмайды. Халық осындай кісіні «батыр өлмейді, мерт болады» деп құрметпен еске алады.