Бастың тазы жастықты былғар,
Тіл қотыры рулы елді былғар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сөздің құдіреті мен тілдің жауапкершілігін ескертеді. Тілмен айтылған орынсыз, ащы, былғаныш сөз бір адамның ғана намысына тимей, бүкіл елдің арасына іріткі салуы мүмкін. Ал тазы бастың жастықты былғауы — сыртқы кірдің із қалдыруы сияқты, тілдің қотыры да қоғамның тыныштығын бұзады. Яғни адам өз сөзін тыйып, ойланып сөйлеуі керек.
Образдар мен теңеулер
«Бастың тазысы» — кір, дақ, лас мінездің белгісі; «жастық» — адамның тыныс-тіршілігі, жеке ортасы. Ал «тіл қотыры» — тілге жұққан кесел, яғни өсек, ауыр сөз, жала, тіл безеу. «Рулы елді былғау» дегені — бір адамның сөзі үлкен ортаға, тұтас ағайынға, руға кесірін тигізуі мүмкін екенін білдіреді. Мұнда тіл ауруға, кірге теңеліп, оның жұқпалы әсері көрсетілген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік желіде де өте өзекті. Ойланбай жазылған бір пікір немесе жала жабатын сөз көп адамның арасына сызат түсіреді. Мысалы, бір қызметкер әріптесі туралы дәлелсіз қауесет таратса, ол тек екі адамның емес, бүкіл ұжымның ынтымағына зиян келтіреді.
Til qotyry rýly eldi bylǵar.