Қойлы бай - қорлы бай,
Жылқылы бай - сылдыр бай.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — қойы көп байдың жағдайы жұтаң, ал жылқысы көп байдың дәулеті сырт көзге ғана жылтыр көрінеді деген ой. Астарлы мағынасы — байлықтың шын қадірі малдың санымен емес, оның берекесі мен пайдасымен өлшенеді. Қой өсірген адам көбіне еңбегі ауыр, тұрмысы қарапайым келеді; сондықтан «қорлы бай» делінеді. Ал жылқысы көп адам дәулетті, сәнді көрінгенімен, ол байлық кейде тек даңқ пен көрініске ғана қызмет етеді, сондықтан «сылдыр бай» аталады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қой» — күнкөріс, бейнет, момын тіршілік белгісі. «Қорлы» сөзі таршылықты, тапшылықты аңғартады. Ал «жылқы» — салтанат, мәртебе, көшпелі өмірдегі сән-сәулет нышаны. «Сылдыр» сөзі бос дыбыс сияқты, сыртқы жылтырды ғана білдіреді. Яғни мақал қой мен жылқы арқылы байлықтың шынайы да, алдамшы да қырын салыстырады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды тек малға емес, жалпы дүние-мүлікке де қатысты айтуға болады. Мысалы, адам қымбат көлік мініп, сырттай өте бай көрінуі мүмкін, бірақ қарызы көп болса, ол шын байлық емес. Демек, мақал адамды жылтыр көрініске емес, берекелі, орнықты тұрмысқа мән беруге шақырады.
Jylqyly baı - syldyr baı.