Қайырсыз байдан қайнатқан су артық.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: пайдасы жоқ, қолы ашылмаған байдың байлығынан қарапайым болса да пайдалы нәрсе, тіпті қайнатқан су артық деген ойды білдіреді. Астарлы мағынасы — адамды мал-мүлкіне емес, мінезіне, жомарттығына, елге тигізер пайдасына қарап бағалау керек. Байлықтың өзі емес, оның игілікке жұмсалуы құнды. Қайырсыз, яғни қайырымсыз адам қанша дәулетті болса да, одан жұртқа шапағат тимейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бай» — дәулет иесі, ал «қайырсыз» сөзі оның сараң, пайдасыз, жұртқа жәрдемі жоқ екенін көрсетеді. «Қайнатқан су» — ең қарапайым, бірақ ішіп-жұтуға жарайтын, шөл қандыратын пайдалы нәрсе. Осы арқылы халық мол дүниеден гөрі аз болса да, шын қажетке жарайтын игілікті жоғары қояды. Қарапайым су мен байлықты салыстыру — ойды өткір жеткізетін көркем тәсіл.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де өзекті. Мысалы, үлкен бизнесі бар адам қызметкерлеріне әділ жалақы бермей, ешкімге көмектеспесе, ондай байлықтың қадірі төмен. Ал қарапайым жан қолынан келгенше қолдау көрсетіп, жылы сөз айтып, көмек берсе, одан көбірек пайда тиюі мүмкін.