«Бағы бар бардан құр қалмайды.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бағы бар адам бар нәрседен құр алақан қалмайды: қай жерде олжа, үлес, жақсылық болса, оған да бір бөлігі тиеді. Мақал бақытты адамның жолы үнемі болып тұратынын, ол кездейсоқ болса да үлесін алатынын айтады. Бір дастарқанда отырғандардың бәрі бірдей тырысса да, бірінің қолына ең жақсысы түседі. Сөзде сәл таңданыс, кейде қызғаныш аралас ой бар: кейбір адамдардың ісі әрдайым оңынан келетінін халық бақпен түсіндіреді.
Образдар мен теңеулер
Мақал «бар» сөзін екі мағынада ойнатады: «бағы бар» — бақыты бар адам, ал «бардан» — бар нәрседен, қолда бар игіліктен. Бір сөздің қайталануы мағынаны байлап тұр: бағы барға бардың өзі тартылады. Құр қалу — қолы бос, үлессіз қалу; бұл тіркес көбіне бөліс, тарту, сыйлық бөлу кезінде қолданылады. Ауылдағы ас пен тойда сыбағаның, табақтағы мүшенің бөлінуі маңызды еді, мақал сол тұрмыстан туған.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Әрдайым жолы болатын адам туралы таңданыспен не әзілмен айтылады, кейде өзін-өзі жұбату үшін де: «менің де бағым бар, құр қалмаспын». Мысалы, ұтыс ойынынан тағы бір сыйлық алған көршісі туралы ауылдастары: «Бағы бар бардан құр қалмайды», — деп күледі. Біреудің еңбекпен тапқан табысын тек бақ деп кемсіту үшін қолданса, сөз әділетсіз естіледі.
Қолданылу жағдаяттары
— Тойға кеш келген жігітке де соңғы табақтан жақсы сыбаға тигенде, достары күліп мақалды айтты.
— Базарда жабылуға таяған дүкеннен соңғы жеңілдікпен тауар алып үлгерген әйелге сатушы күліп мақалды айтты.
— Мектептегі мерекелік ұтыс ойынында бір оқушы екінші рет сыйлық ұтқанда, мұғалім сыныпқа мақалды айтып, бәрін күлдірді.